09-05-13

Korte romans (Dostojevski) ****

De laatste weken nog een aantal korte romans van Dostojevski kunnen doornemen, in verschillende periodes geschreven maar die –misschien juist daarom- de enorme reikwijdte en diepgang van een van mijn lievelingsauteurs aantonen.

Een nare geschiedenis vormt een krachtige kritiek op de Russische maatschappij. Een jonge generaal komt toevallig –en stomdronken- toe op de bruiloft van een van zijn ondergeschikten, nadat hij met andere generaals in een bitsig gesprek zijn visie over het verdwijnen van de klassenverschillen had uitgelegd. Zijn nobele doelstellingen worden echter langzamerhand vernietigd door zijn eigen knullige houding (hij probeert zich ‘volks’ te gedragen), maar meer misschien nog door het oer-instinct van de lagere klasses om argwanend te zijn over de ware doelstellingen van de hogere, terecht, zo blijkt. Een hilarische roman met voldoende dubbele bodems om elke lezer een aangename ervaring te bezorgen.

Witte nachten is een beetje een buitenbeentje in de catalogus van Dostojevski (niet dat ik al alles gelezen heb van Fridjov, nog enkele korte romans, De Jongeling en zijn Dagboek van een schrijver, en ik ben er –dit wil zeggen: dan kan ik opnieuw beginnen, zonder twijfel te beginnen met De Idioot en Boze Geesten). Op het eerste zicht lijkt het een naïef liefdesverhaaltje, eentje dat slecht afloopt weliswaar. Maar wie dieper graaft vindt er een fundamentele strijd tussen idealisme (in de vorm van de romantische, overgevoelige verteller van het verhaal), en de tijd waarin hij vertoeft (in de vorm van het neurotisch- hysterische meisje op dewelke hij verliefd wordt nadat hij haar uit een benepen toestand gered heeft). Het feit dat de verteller zijn leven lang in eenzaamheid heeft doorgebracht –geen aansluiting vindend bij een omgeving die hij niet begrijpt, net zomin als het hem begrijpt- en zuiver op grond van haar uiterlijke op het meisje verliefd wordt, doet nadenken over het naïeve –zoniet de oprechtheid- van elke vorm van idealisme. Vaak wordt Dostojevski aanzien als een idealist, dus misschien vormt deze roman wel een zelfkritiek, of een vorm van zelfrelativering, in welks geval hij mij nog meer ontroert dan al het geval is…

De droom van een belachelijke man is dan weer het archetype van het naïeve utopische denken. Een man die in het echte leven door iedereen als belachelijk wordt aanzien, krijgt een droom waarin hij in een ideale wereld terechtkomt meer deze door eigen toedoen ziet teneergaan in menselijke kwalen uit het echte leven. Op zich een thema dat misschien niet zover ligt van De Idioot. Het werk is eigenlijk een extract uit zijn Dagboek van een Schrijver. Ik weet niet in welke geestesingesteldheid hij vertoefde wanneer hij het schreef, ik kan me goed inbeelden dat hij dit tijdens een tussenpauze neerpende, als stijloefening zeg maar, wat niets wegneemt van de schoonheid van de tekst.

dostojevski9.gif

Gepost door Frederic De Meyer in cultuur, literatuur | Permalink | Commentaren (0) | |  Facebook | | | | Pin it! | |  del.icio.us

De commentaren zijn gesloten.