08-09-10

De Pelgrim (Fernando Pessoa) ***

Pessoa’s parabel over hoe een man zijn rustige leven achterlaat om ‘op pad’ te gaan naar een onzeker doel, oogt na de eerste lectuur misschien een beetje licht, maar is niettemin bezaaid met diepere wendingen en inzichten. De lichtheid van de eerste lectuur is te wijten aan de eenvoudige structuur van het verhaal - of is eraan te danken: wellicht heeft Pessoa hier een toepassing willen vinden van de taoïstische neiging naar eenvoud, het verhaal is gezuiverd van alle overbodigheden en franjes die normaal met zo’n parabel gepaard gaan.

 

We volgen een jonge knaap die een rustig, bijna luxueus leven leidt, en die als hobby heeft om naar de bewegingen op de weg aan zijn huis te kijken: ‘m’amusant, à la manière des simples, de l’aspect des choses plus que de leur signification’ (mij net als de simpelen van geest vermakend met het voorkomen der dingen, eerder dan met hun betekenis).

Op een dag spreekt een in het zwart geklede man hem aan. Hij is vergeten wat de man precies vertelde, hoe de man eruit zag of welke stem hij had, maar sinds de ontmoeting verliest de jonge knaap zijn kalmte, zijn rust. Hij loopt dagenlang te tobben –met enkele zo typisch Possoaanse gedachtengangen- alvorens te beslissen de weg aan te vatten: ‘C’est au cours d’une de ces soirées que le feu de ma constante inquiétude parvint enfin à embraser ma décision’ (Het is op een van deze avonden dat het voor van mijn constante zorgelijkheid eindelijk mijn beslissing ontvlamde).

Op de weg komt hij af en toe stil te staan, hij wordt er beurtlings verliefd op vrouwen met aparte eigenschappen (Liefde, Deugd, Schoonheid, Dood, etc), om ze na een poos te verlaten om zijn rusteloze weg te hervatten ‘plus je m’agitais, plus ma seule certitude était de n’avoir pas bougé’ (hoe meer ik mezelf bewoog, hoe zekerder ik werd van mijn stilstand).

Het verlaten van zijn geliefden zijn noodzakelijke opofferingen. Een van de laatste vrouwen die hij liefhad inspireerde hem zelfs geen verlangens –lees: ook dit aspect van het menselijke zijn heeft hij van zich afgeschud. Want in wezen betreft het hier een boedhistische tekst: op zijn ‘weg’ ontdoet de protagonist zich systematisch van alle verlangens, van alle twijfels en alle zekerheden (op zo’n typisch Pessoaanse manier). Zelfs de dood weet hij te verlaten, om op het einde toch een doel te hebben bereikt waar hij niet naar verlangde.

 

Het is moeilijk geen vergelijking te maken met Herman Hesse (‘Narciss en Goldmund’, of ‘Siddhartha’), misschien beschouwde Pessoa zijn tekst als een soort emulatie van de zoektocht van Hesse, in een tot het uiterste uitgezuiverde vorm. Op het eerste zicht kan het daardoor wat licht lijken, er gebeurt maar weinig en ook qua taalvirtuoziteit raakt het niet aan Pessoa’s ‘Boek der rusteloosheid’, maar dat is wellicht het effect dat Pessoa wou bereiken: een tekst ontdaan van alle nodeloze balast, herleid tot zijn ware grootte.


 

Gepost door Frederic De Meyer | Permalink | Commentaren (0) | |  Facebook | | | | Pin it! | |  del.icio.us

De commentaren zijn gesloten.